Pary dźwiękonaśladowcze: こ–と – onomatopeje japońskie
ころころ i ごろごろ, とんとん i どんどん – pary od こ do と, w których słychać, co puka, toczy się albo szeleści.
こそこそ · robić coś ukradkiem, podejrzanie
Ukradkiem i z miną winowajcy: szeptane knowania, wynoszenie czegoś tylnym wyjściem.
こそこそ nazywa cel: żeby nikt nie zauważył — i przy okazji wystawia ocenę, bo wygląda to na coś nieuczciwego. こっそり takiej oceny nie niesie: こっそり贈り物を用意する to miła niespodzianka, a こそこそ贈り物を用意する brzmi podejrzanie. ひそひそ dotyczy wyłącznie głosu, ściszonego przy innych, a こそこそ całego zachowania, także wtedy, gdy nikt nic nie mówi. ごそごそ nazywa dźwięk przekładanych rzeczy — 濁点 nie wzmacnia tu niczego, to po prostu dwa różne słowa o wspólnym szkielecie.
Przykłady
- 後ろめたそうに何かこそこそしている。Z miną winowajcy coś ukradkiem robi.
- 夫は後ろめたげに足音を忍ばせこそこそしている。Mąż z miną winowajcy skrada się na palcach.
ごそごそ · grzebać w czymś
Szukanie kluczy w torbie, szperanie w pudle.
ごそごそ to szperanie: ręce przekładają rzeczy i te rzeczy szeleszczą. Nikomu to nie wadzi — i tym różni się od がさがさ, które w uszach przeszkadza. こそこそ nie jest za to żadnym dźwiękiem, tylko celem: robić coś tak, żeby nikt nie zauważył. Szperać ごそごそ da się całkiem jawnie.
Przykłady
- 押し入れで何かが小さくゆっくりごそごそと動く。Coś w szafie powoli i cicho szura.
- 粗い麻袋の中をそっとごそごそしている。Po cichu grzebie w szorstkim jutowym worku.
ころころ · toczyć się lekko
Coś małego i lekkiego toczy się wesoło.
Bezdźwięczne こ trzyma toczącą się rzecz w rozmiarze dłoni: ころころ toczy cukierek albo kamyk, a dopiero ごろごろ z 濁点 podmienia go na głaz, który słychać.
Przykłady
- 小さくて軽い飴玉が机の上をころころ転がった。Małe, lekkie cukierki potoczyły się po stole.
- 軽いビー玉が坂をころころと転がっていく。Lekka szklana kulka toczy się w dół zbocza.
ごろごろ · toczyć się ciężko
Coś dużego i ciężkiego toczy się z hałasem.
Dźwięczne ご robi tę samą rzecz większą, cięższą i mniej przyjemną: ころころ toczy coś, co mieści się w dłoni, ごろごろ — głaz, który słychać. ゴゴゴ nie toczy niczego: to katakanowy znak z kadru komiksu, złowieszczy pomruk zapowiadający, że zaraz coś się stanie, a nie słowo z rozmowy. Uwaga: ごろごろする znaczy „wylegiwać się” (休日は家でごろごろしている) i to jest dziś najczęstsze użycie tego słowa — o toczeniu mówi się ごろごろと転がる.
Przykłady
- 大きくて重い岩が山道をごろごろ転がってきた。Wielki, ciężki głaz stoczył się górską drogą.
- 重い丸太が荷台の上でごろごろと転がる。Ciężka kłoda przetacza się po pace.
さわさわ · szeleścić cicho
Liście i kłosy kołysane łagodnym wiatrem.
Bezdźwięczne さ trzyma dźwięk bez kantów i tak cichy, że nie sięga dalej niż na krok — to tło, nie zdarzenie; ざわざわ ten sam szum podnosi na tyle, że przestaje być tłem i zaczyna przeszkadzać. さらさら o liściach też się mówi (笹の葉さらさら), a granica nie biegnie po wodzie: 小川がさらさら流れる jest zwykłym zdaniem. Biegnie po brzmieniu i po tym, co się rusza: さらさら to suchy, lekki szelest rzeczy cienkich, które przesuwają się jedna po drugiej (liście bambusa, włosy, piasek, woda strumienia), a さわさわ — miękki szum wielu żywych, zielonych liści albo kłosów, które łagodny wiatr kołysze w miejscu (風で木の葉がさわさわと鳴る). Słowo żyje wyłącznie z czasownikiem (さわさわと鳴る, さわさわと揺れる); さわさわする nie jest używane.
Przykłady
- 青い若葉が、風にさわさわと揺れる。Zielone młode liście szeleszczą na wietrze.
- 穏やかな風に、青い稲穂がさわさわと揺れる。Zielone kłosy ryżu szeleszczą w łagodnym wietrze.
ざわざわ · szumieć gwarem
Sala przed spektaklem, tłum po złej wiadomości.
Dźwięczne ざ zgrubia dźwięk i podnosi głośność: さわさわ nie sięga dalej niż na krok, a ざわざわ wypełnia całą salę. Liści nie zamienia na ludzi — 木々がざわざわ揺れる to normalne zdanie. そわそわ nie jest za to żadnym dźwiękiem: to niepokój jednej osoby, która nie może usiedzieć, bo coś ma zaraz nastąpić, a ざわざわ słychać.
Przykłady
- 大勢の客の低い話し声が、ざわざわと広がる。Po sali rozchodzi się niski gwar rozmów tłumu.
- 開演前、大勢の話し声で会場がざわざわしている。Przed spektaklem sala szumi gwarem rozmów.
しゃりしゃり · chrupać soczyście, ziarnem lodu
Kruszony lód, sorbet, mrożony owoc.
Bezdźwięczne し daje ziarno drobne i mokre — czyli smaczne. じゃりじゃり to te same ziarenka wysuszone: piasek, który miele się w zębach i którego się nie je. しゃきしゃき nie ma ziarna wcale — to jędrność włókna świeżej kapusty albo sałaty — a しゃりしゃり zawsze niesie kryształek lodu lub miąższ mrożonego owocu.
Przykłady
- 果汁たっぷりのシャーベットをしゃりしゃりと食べる。Jem sorbet pełen soku, chrupiący drobnym lodem.
- 凍らせたぶどうは、甘くてしゃりしゃりだ。Mrożone winogrona są słodkie i chrupią lodem.
じゃりじゃり · chrzęścić od piasku lub żwiru
Piasek między zębami, żwir w bucie.
Dźwięczne じ osusza te same ziarenka: mokry, smaczny miąższ しゃりしゃり zamienia się w suchy piach, który miele się w zębach. ざらざら nie jest luźnym ziarnem, tylko ziarnem powierzchni: mówi o murze albo papierze ściernym, po których przesuwa się dłoń, a じゃりじゃり o ziarenkach, które same się przesuwają — w bucie albo między zębami.
Przykłady
- 乾いた砂粒が奥歯でじゃりじゃりと鳴った。Suche ziarenka piasku zazgrzytały w zębach.
- 靴に入った細かい砂がじゃりじゃりと擦れる。Drobny piasek w bucie zgrzyta i uwiera.
とんとん · pukać lekko
Palec w drzwi, nóż na desce.
Bezdźwięczne と zostawia rękę lekką, a dźwięk cichy: to samo pukanie, ale opuszką — słychać je tylko z bliska, podczas gdy どんどん wali pięścią na całe piętro.
Przykłady
- 指先で軽く戸をとんとんとノックした。Lekko zapukał palcami w drzwi.
- 空の桶を指先で軽くとんとんと叩く。Opuszkami lekko stuka się w pusty ceber.
どんどん · walić głośno; coraz bardziej
Pięść w drzwi, bęben — i ceny, które rosną z dnia na dzień.
Dźwięczne ど nie zmienia ruchu — zmienia siłę: z lekkiego stuknięcia robi się łomot. Drugie znaczenie どんどん jest dziś częstsze: przysłówek „coraz bardziej” (気温がどんどん上がる, 値段がどんどん上がる), a w nim nie ma ani ręki, ani człowieka — rosnąć tak może temperatura albo cena. Łomotu uczy ta karta. とんとん ma swoje osobne znaczenia — 収支がとんとん („wyjść na zero”) i とんとん拍子 („gładko, jedno po drugim”) — ale „coraz bardziej” wśród nich nie ma.
Przykłady
- 返事がないので、拳で戸をどんどんと叩き続けた。Nikt nie odpowiadał, więc waliłem pięścią w drzwi.
- 毎朝の合図に大太鼓がどんどんと鳴る。Co rano na znak głucho dudni wielki bęben.
Skąd ten materiał
Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.
App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku
- OnomatopeSłówka z mangi i anime
Zobacz też
- Udźwięcznienia – japoński potoczny – udźwięcznienia w mowie potocznej – ten sam znak 濁点 w skrótach, nie w onomatopejach