Przejdź do treści

Pary dźwiękonaśladowcze: wiersz か – onomatopeje japońskie

からから, かちかち, かりかり – pary z wiersza か, które są jednocześnie odgłosem i stanem; 濁点 pogrubia sam dźwięk.

かさかさ · być przesuszonym

Skóra policzków w zimie, popękane usta.

かさかさ to sucha, cienka szorstkość skóry — i tym samym słowem nazywa się cichy, cienki szelest suchych rzeczy (落ち葉がかさかさと鳴る), więc nie szelest odróżnia je od がさがさ. Odróżnia stopień: かさかさ to skóra dopiero sucha, schodząca drobnym pyłem, a がさがさ już szorstka i zgrubiała — 手ががさがさ to gorszy stan niż 手がかさかさ. Od ざらざら dzieli je nie stopień, tylko przedmiot: ざらざら to grube ziarno powierzchni, po której nie chce się przesuwać dłoni (papier ścierny, betonowa posadzka), a かさかさ cienka suchość samej skóry.

Przykłady

  • 冬ふゆは頬ほおの皮膚ひふが少すこし粉こなをふいてかさかさする。Zimą skóra policzków trochę się łuszczy.
  • 乾燥かんそうして少すこしかさかさの唇くちびるにリップを塗ぬる。Na lekko przesuszone usta nakładam pomadkę.

がさがさ · szeleścić grubo

Duża papierowa torba, karton.

がさがさ to głośny szelest grubego papieru — dźwięk, który wchodzi w uszy. Tym różni się od ごそごそ: tam ręce przekładają to samo, ale po cichu i nikomu to nie wadzi. ざらざら nie jest dźwiękiem w ogóle — to ziarno powierzchni pod palcem. O przesuszonej skórze mówi się i がさがさ, i かさかさ, ale nie o tym samym stopniu: がさがさ to skóra już szorstka i zgrubiała, かさかさ dopiero sucha i schodząca drobnym pyłem (手ががさがさ to gorszy stan niż 手がかさかさ).

Przykłady

  • 乾かわいた紙袋かみぶくろが部屋へやじゅうにがさがさと鳴なる。Suchy papierowy worek szeleści na cały pokój.
  • 粗あらい段だんボールを動うごかすと、大おおきくがさがさと鳴なる。Szorstki karton głośno szeleści przy przesuwaniu.

かたかた · klekotać drobno

Pokrywka na garnku, pusty kartonik na pralce.

Bezdźwięczne か zostawia stukanie ciche i puste — słychać je z metra, nie z drugiego pokoju; z drugiego pokoju słychać dopiero がたがた. Wspólny szkielet ma też からから i ono również bywa dźwiękiem (空き缶がからからと鳴る), więc podział na stan i dźwięk tych dwóch nie rozdziela. Rozdziela je to, o czym orzekają: からから mówi, że w środku nie ma nic — ani wilgoci, ani zawartości (喉がからから, wyschnięty bidon) — a かたかた orzeka o samym stuku: lekkim i pustym w brzmieniu. Pusta rzecz odzywa się tak najwyraźniej i dlatego stoi w przykładach, ale zawartości to słowo nie rozstrzyga — pokrywka na pełnym garnku klekocze tak samo jak na pustym.

Przykłady

  • 空からの箱はこが洗濯機せんたくきの上うえでかすかにかたかたしている。Pusty kartonik cicho klekocze na pralce.
  • 湯ゆが沸わいて、鍋なべのふたが小ちいさくかたかたしている。Woda wrze i pokrywka garnka cicho klekocze.

がたがた · łomotać i trząść się

Regał w trzęsieniu ziemi, ciężkie metalowe drzwi.

Dźwięczne が podmienia pokrywkę na cały regał: ten sam ruch, ale ciężki, głośny i już nieprzyjemny — かたかた słychać z metra, がたがた z drugiego pokoju. Sąsiadów rozdziela nie siła, tylko to, o czym mówią: がちゃがちゃ to metaliczny brzęk rzeczy uderzających o siebie (klucze, klamka), がらがら pustka i głuchy turkot, który się w niej niesie; ぐらぐら to chwianie się rzeczy niestabilnej i jest bezgłośne, がくがく dygot w stawach, więc kolana, nie regał; でこぼこ nazywa samą nierówność drogi, a がたがた to, co ta droga robi z wozem.

Przykłady

  • 重おもい棚たなが鈍にぶい音おとでがたがたと揺ゆれた。Ciężki regał zatrząsł się z głuchym łomotem.
  • 鉄てつの戸とが鈍にぶい音おとで一晩ひとばんじゅうがたがたと鳴なった。Żelazne drzwi łomotały głucho całą noc.

かちかち · być twardym jak kamień; stukać sucho i wysoko

Wyschnięta glina, zmarznięta ziemia, tykanie zegara.

Bezdźwięczne か mówi o samej twardości i o wysokim, czystym stuku — i to są dwie strony jednego słowa: wyschniętą bryłę poznaje się po tym, że stuknięta odpowiada właśnie tak. Rozmiaru ani ciężaru nie rozstrzyga: かちかちに凍った地面 to cała zmarznięta ziemia. Wykonawcy też nie — mówi się i o rzeczy, i o człowieku (緊張でかちかちになる). Twardość dzieli z がちがち i to nie ona rozstrzyga wybór; rozstrzyga to, czym ta twardość jest. かちかち odpowiada wysoko i czysto, więc bierze zegar (時計がかちかち) i stuknięte palcem dwa kamyki; がちがち odpowiada nisko i głośno (歯ががちがち), a tam, gdzie dźwięku nie ma wcale, orzeka o zaciśnięciu, przy którym nic już nie drga — i sięga wtedy tam, gdzie かちかち nie sięga: nie po samo zesztywnienie, bo 肩がかちかち i 緊張でかちかち są poprawne, tylko po to, co nieustępliwe z natury (がちがちの規則, 守りをがちがちに固める).

Przykłady

  • 時計とけいが小ちいさく硬かたい音おとでかちかちと時ときを刻きざむ。Zegar cicho, twardo tyka, odmierzając czas.
  • 硬かたい粘土ねんどを爪つめで弾はじくと小ちいさくかちかちと鳴なる。Twarda glina pstryknięta paznokciem cicho klika.

がちがち · zacisnąć się tak, że nie puszcza — i głucho przy tym stukać

Zęby na mrozie, przepis bez jednego wyjątku.

Dźwięczne が dokłada siłę, a siłę słychać i widać naraz. Słychać: 歯ががちがち鳴る to stuk niski, tępy i głośny — かちかち jest przy tym wysokie i czyste, i tej różnicy nie da się przeskoczyć głośnością, bo カチカチ nie bywa 鈍い w żadnym zdaniu. Widać: coś zostało zaciśnięte tak mocno, że już nie ustępuje — 肩ががちがち, 緊張でがちがち, がちがちの規則, ネジががちがちに締まって回らない, 守りをがちがちに固める. Kto zacisnął, słowo nie rozstrzyga: napięcie bywa własne, a dokręcić może cudza ręka — がちがち orzeka o skutku, czyli o tym, że nic już nie drgnie. To nie jest ciężar ani rozmiar: かちかち też bywa ciężkie i duże, a がちがちに凍った雪 jest poprawne.

Przykłady

  • 震ふるえが止とまらず、歯はががちがちと鳴なった。Trzęsłem się bez przerwy, a zęby głucho szczękały.
  • この会社かいしゃの規則きそくは昔むかしからがちがちだ。Przepisy w tej firmie od zawsze są sztywne.

かちゃかちゃ · pobrzękiwać

Sztućce na talerzu, pęk kluczy.

Bezdźwięczne か zostawia brzęk cienki i cichy — nikomu nie przeszkadza, a がちゃがちゃ ten sam brzęk robi natarczywym: przy かちゃかちゃ da się myśleć, przy がちゃがちゃ już nie.

Przykłady

  • 食器しょっきを軽かるく重かさねると、小ちいさくかちゃかちゃと鳴なった。Lekko ułożone naczynia cicho brzęknęły.
  • 混まぜるたびに、スプーンが軽かるくかちゃかちゃと鳴なる。Za każdym razem, gdy mieszam, łyżeczka pobrzękuje.

がちゃがちゃ · brzęczeć natrętnie

Ciężkie metalowe drzwi, skrzynka z narzędziami.

Dźwięczne が nie zmienia rodzaju dźwięku — dalej brzęczy metal o metal — zmienia to, CO brzęczy, i jak bardzo przeszkadza: かちゃかちゃ to cienki brzęk łyżeczki albo pęku kluczy, przy którym da się myśleć, a がちゃがちゃ brzęk rzeczy większych i cięższych (żelazne drzwi, skrzynka z narzędziami), przy którym już nie. Od sąsiadów dzieli je rodzaj hałasu albo jego długość: がたがた to tępy łomot rzeczy, która się trzęsie, a nie metaliczny brzęk; がらがら niesie pustkę sali, nie zawartość skrzynki. バタン i ガシャン są za to jednorazowe — jedno trzaśnięcie drzwi, jedno brzdęknięcie tłuczonego szkła — a がちゃがちゃ brzęczy dalej, dopóki ktoś grzebie w narzędziach.

Przykłady

  • 誰だれかがドアノブを何度なんどもがちゃがちゃと回まわした。Ktoś raz za razem szarpał klamką z brzękiem.
  • 工具箱こうぐばこの中なかで金具かなぐどうしががちゃがちゃしている。W skrzynce z narzędziami brzęczy metal o metal.

からから · być zupełnie suchym; klekotać sucho i pusto

Wyschnięty bidon, spieczone gardło, pusta puszka bez kropli w środku, drewniaki na bruku.

からから orzeka, że w środku nie ma nic — ani wilgoci, ani zawartości: 喉がからから to „zaschło mi w gardle”, a wytrzepana puszka jest からから. Tym samym słowem nazywa się dźwięk tej pustki, bo sucha i pusta rzecz odzywa się właśnie tak: 空き缶がからからと鳴る, 下駄がからからと鳴る, からからと笑う. I tu, a nie w podziale na stan i dźwięk, biegnie granica wobec かたかた: かたかた też jest dźwiękiem, tylko o zawartości nie mówi nic — to stuk luźnej części obijającej się o coś twardego, a pokrywka na pełnym garnku klekocze tak samo jak na pustym. がらがら nie jest za to wzmocnieniem: mówi o braku ludzi (がらがらの電車), czyli o innej pustce — łatwo je pomylić, ale żadne z nich nie jest mocniejszą wersją drugiego.

Przykłady

  • 軽かるい缶かんの中なかが乾かわいてからからになった。Lekka puszka wyschła w środku na wiór.
  • 一滴いってきも残のこっていない軽かるい水筒すいとうはからからだ。Lekki bidon jest suchy — nie została ani kropla.

がらがら · być pustym (bez ludzi); też turkotać, łoskotać

Wagon bez pasażerów, pusta sala — i turkot rozsuwanych drzwi.

がらがら ma dwa użycia, których nie łączy żaden obraz — trzeba je znać osobno. Pierwsze to miejsce bez ludzi (座席ががらがら, がらがらの電車); drugie to głośny turkot czegoś, co się przesuwa albo wali (引き戸をがらがらと開ける, 建物ががらがらと崩れる). Z からから łączy je tylko szkielet kany — tamto mówi o suchej pustce w środku rzeczy, nie o sali bez ludzi. がたがた to trzęsienie i łomot samej rzeczy, a がちゃがちゃ metaliczny brzęk uderzających o siebie przedmiotów; żadne z nich nie mówi nic o tym, że sala jest pusta — to niesie tylko pierwsze użycie がらがら.

Przykłady

  • 古ふるい引ひき戸どをがらがらと開あけた。Z turkotem odsunąłem stare przesuwne drzwi.
  • 開演前かいえんまえの大おおきなホールはまだがらがらだ。Przed spektaklem duża sala jest jeszcze pusta.

かりかり · chrupać twardo i drobno (prażone ziarna)

Prażone ziarna, migdały.

Bezdźwięczne か trzyma chrupnięcie małe i smaczne — twardość jest tu zaletą. がりがり bierze kęs większy i twardszy, aż zaczyna zgrzytać (lód, kość). ぱりぱり dotyczy czegoś cienkiego i łamliwego, co pęka płasko (nori, skórka), a かりかり twardego ziarna, które chrupie pod zębem; さくさく chrupie krótko i cicho, jak panierka albo ciasto francuskie, a かりかり twardziej i wyraźniej słychać.

Przykłady

  • 小ちいさく硬かたい炒いり豆まめをかりかりと噛かむ。Chrupię małe, twarde prażone ziarenka.
  • 硬かたいアーモンドは歯触はざわりがかりかりだ。Twardy migdał przyjemnie chrupie w zębach.

がりがり · zgrzytać, skrobać

Skrobanie lodu, pies przy kości.

Dźwięczne が powiększa kęs i zaostrza go: to samo twarde gryzienie, tylko かりかり chrupie drobno i smacznie, a がりがり już zgrzyta w uchu — i dlatego bierze lód i kość, a nie prażony migdał.

Przykłady

  • 大おおきな硬かたい氷こおりの塊かたまりをがりがりと削けずる。Zgrzytliwie skrobię wielką, twardą bryłę lodu.
  • 犬いぬが大おおきな硬かたい骨ほねを削けずるようにがりがりとかじる。Pies obgryza dużą, twardą kość, jakby ją strugał.

Skąd ten materiał

Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.

App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku

Zobacz też

Nauka japońskiego