Formy czasownika – gramatyka japońska N5
〜ます, 〜て, 〜ています, 〜ない, 〜た – dwanaście form czasownika N5, z różnicą między czynnością w toku a jej skutkiem.
〜ます · robię, będę robić (forma grzeczna)
grzeczna forma czasownika w czasie nieprzeszłym
Domyślna forma w rozmowie z kimś, kogo dobrze nie znamy. Obsługuje naraz teraźniejszość i przyszłość — japoński nie rozdziela ich osobnymi końcówkami, o czasie decyduje kontekst albo określenie czasu w zdaniu.
temat czasownika + ます (書く → 書きます, 食べる → 食べます, する → します)
Przykłady
- 毎朝、新聞を読みます。Codziennie rano czytam gazetę.Czynność powtarzalna — teraźniejszość.
- 明日、友だちに会います。Jutro spotkam się z przyjacielem.Ta sama końcówka, a mowa o przyszłości. Rozstrzyga 明日.
〜ません · nie robię, nie będę robić (forma grzeczna)
grzeczne zaprzeczenie czynności
Zaprzeczenie formy ます. Powstaje przez samą wymianę końcówki, bez żadnego dodatkowego słowa — japoński nie ma odpowiednika polskiego „nie” stawianego przed czasownikiem.
temat formy ます + ません
Przykłady
- お酒は飲みません。Nie piję alkoholu.Temat z は podkreśla, że mowa akurat o alkoholu.
- 今日はどこへも行きません。Dziś nigdzie nie idę.Przy zaprzeczeniu zaimek pytajny z も daje znaczenie „nigdzie / nic / nikt”.
〜ました · zrobiłem (forma grzeczna)
grzeczna forma czynności już wykonanej
Czas przeszły w rejestrze grzecznym. Jedna końcówka obsługuje wszystko, co polski rozdziela na dokonane i niedokonane — 見ました znaczy zarówno „obejrzałem”, jak i „oglądałem”.
temat formy ます + ました; zaprzeczenie: 〜ませんでした
Przykłady
- 昨日、映画を見ました。Wczoraj obejrzałem film.Zdarzenie zamknięte w przeszłości.
- 先週、京都へ行きました。W zeszłym tygodniu pojechałem do Kioto.Określenie czasu i końcówka wskazują przeszłość zgodnie.
〜て · …, a potem… — zwykłe łączenie czynności po kolei
łączenie czynności w kolejności, w jakiej zaszły
Spina zdania w jedną wypowiedź i porządkuje je chronologicznie. Sama nie niesie informacji o czasie ani o grzeczności — rozstrzyga o tym dopiero ostatni czasownik w zdaniu.
書く → 書いて, 読む → 読んで, 食べる → 食べて, する → して, 来る → 来て
Przykłady
- 朝ごはんを食べて、会社へ行きます。Jem śniadanie i idę do pracy.Kolejność zdarzeń jest kolejnością czasowników. Odwrócenie ich zmieniłoby sens.
- 手を洗って、ごはんを作ります。Myję ręce i przygotowuję jedzenie.Czas całej wypowiedzi niesie dopiero 作ります na końcu.
- 本を読んで、寝ました。Czytałem książkę, a potem poszedłem spać.Forma 読んで kończy się na で i łączy czytanie z następującym po nim snem.
〜ています（進行） · właśnie robię — czynność trwa w tej chwili
czynność trwająca w chwili mówienia
Opisuje to, co dzieje się teraz i jeszcze się nie skończyło. Działa z czasownikami oznaczającymi czynność rozciągniętą w czasie — czytanie, jedzenie, oglądanie.
forma て + います
Przykłady
- 今、音楽を聞いています。Właśnie słucham muzyki.Słowo 今 przesądza o odczytaniu jako czynności w toku.
- 弟は部屋でゲームをしています。Brat gra w pokoju.Czynność trwa i nie została przerwana.
- 今、音楽を聞いて居ます。Właśnie słucham muzyki.て居ます czytamy ています. Tutaj opisuje trwające słuchanie. Zwykle pomocnicze いる zapisuje się kaną.
〜ています（結果の状態） · mieszka, jest żonaty — utrzymujący się stan
utrzymujący się stan, także rezultat wcześniejszej zmiany
〜ています może opisywać utrzymujący się stan, a nie czynność właśnie wykonywaną. 住んでいます znaczy „mieszkam” i samo nie wskazuje wcześniejszej przeprowadzki. 結婚しています opisuje stan po ślubie. Odczytanie zależy od czasownika i kontekstu.
forma て + います, gdy czasownik opisuje utrzymujący się stan
Przykłady
- 姉は東京に住んでいます。Moja siostra mieszka w Tokio.Mowa o miejscu zamieszkania. Zdanie nie określa, kiedy ani czy siostra się tam przeprowadziła.
- 田中さんは結婚しています。Pan Tanaka jest żonaty.Odczytanie „właśnie bierze ślub” byłoby błędem — to stan, nie ceremonia.
- 姉は東京に住んで居ます。Moja siostra mieszka w Tokio.で居ます czytamy でいます. To trwający stan zamieszkiwania, nie czynność przeprowadzania się. Zwykle piszemy 住んでいます.
- 田中さんは結婚して居ます。Pan Tanaka jest żonaty.て居ます czytamy ています. W tym przykładzie trwa stan po ślubie; nie opisujemy ceremonii. Zwykle piszemy 結婚しています.
〜ない · nie robię (forma prosta)
zaprzeczenie czasownika w rejestrze prostym
Odpowiednik ません w mowie swobodnej, między bliskimi i w tekście pisanym. Poza rejestrem ma drugie zadanie: jest podstawą, na której budują się prośby o zaniechanie i wyrażenia obowiązku.
書く → 書かない, 食べる → 食べない, する → しない, 来る → 来ない
Przykłady
- 今日は何も食べない。Dziś nic nie jem.Rejestr swobodny — tak mówi się do siebie albo do bliskich.
- 彼はたばこを吸わない。On nie pali.Stała cecha, nie jednorazowa odmowa.
〜た · zrobiłem (forma prosta)
czynność już wykonana, w rejestrze prostym
Prosty czas przeszły. Odmienia się dokładnie tak jak forma て — wystarczy zamienić końcowe て na た, a で na だ. Kto opanował jedną, ma drugą za darmo.
z formy て: końcowe て zamienia się na た, a で na だ (書いて → 書いた, 読んで → 読んだ)
Przykłady
- 昨日、山に登った。Wczoraj wspiąłem się na górę.Odpowiednik 登りました w rejestrze swobodnym.
- その本はもう読んだ。Tę książkę już przeczytałem.読んで kończy się na で, więc forma przeszła to 読んだ, nie 読んた.
〜てから · najpierw…, potem… — kolejność ważna; też: odkąd
kolejność czynności albo początek odliczania czasu
Mocniejsza wersja zwykłego łączenia formą て: zaznacza, że druga czynność zaczyna się dopiero po pierwszej i że ta kolejność ma znaczenie. Bywa też punktem odniesienia, od którego liczy się upływ czasu.
forma て + から
Przykłady
- 宿題をしてから、遊びます。Pobawię się dopiero po odrobieniu lekcji.Nacisk pada na to, że zabawa nie zacznie się wcześniej.
- 日本に来てから、三年たちました。Minęły trzy lata, odkąd przyjechałem do Japonii.Tu から wyznacza początek odliczania.
- 手を洗ってから食べます。Jem dopiero po umyciu rąk.てから podkreśla kolejność: najpierw myję ręce, potem jem.
- 本を読んでから寝ます。Najpierw czytam książkę, potem idę spać.てから wyznacza kolejność czynności. Zdanie nie określa, ile książki czytam.
もう（完了） · już się dokonało — czynność jest za nami
sygnał, że czynność jest już za nami
Mówi, że coś już się wydarzyło. Idzie w parze z formą ました albo ています, bo ています opisuje tu stan po czynności. Sens „już teraz”, bez niczego zakończonego, ma osobny wpis. Z przeczeniem znaczy odwrotnie — „już nie” (もう飲みません), a przed liczebnikiem „jeszcze” (もう一つ).
もう + czasownik w formie ました; もう + forma ています
Przykłady
- 昼ごはんはもう食べました。Obiad już zjadłem.もう i forma ました chodzą razem — pytanie もう食べましたか oczekuje właśnie takiej odpowiedzi.
- 宿題はもう終わっています。Pracę domową mam już skończoną.もう z ています: stan po zakończonej czynności — praca jest już za mną.
- 昼ごはんはもう食べましたから、おなかがいっぱいです。Już zjadłem obiad, więc jestem najedzony.もう oznacza, że czynność została już wykonana; jest to powód dalszej informacji.
- その映画はもう見ましたから、今日は別の映画を見ます。Już widziałem ten film, więc dziś obejrzę inny.もう oznacza, że czynność została już wykonana; jest to powód dalszej informacji.
もう（今） · już (teraz) — pora na coś nadeszła
sygnał, że pewien moment już nadszedł
Mówi, że pewien moment już nadszedł, a nie że coś się zakończyło. Stoi przy godzinach, stanach i prośbach o pozwolenie (もう帰ってもいいですか). Od もう dokonanego (もう食べました) różni się tym, że nie potrzebuje formy ました.
もう + określenie czasu, stanu albo prośba o pozwolenie
Przykłady
- もう帰ってもいいですか。Czy mogę już wracać?Nic się tu nie zakończyło — pytający uważa, że pora na wyjście już nadeszła.
- もう九時ですよ。早く起きて。Już dziewiąta! Wstawaj szybko.もう przy godzinie: czas już nadszedł, a nie „coś zrobione”.
- 会議は終わりました。もう帰ってもいいですから、気をつけて帰ってください。Spotkanie się skończyło. Można już iść do domu, więc proszę wracać ostrożnie.もう podkreśla, że teraz można już iść do domu. Jest to informacja o aktualnej sytuacji.
まだ · jeszcze nie; nadal — zmiana wciąż nie nastąpiła
sygnał, że stan lub czynność wciąż trwa albo nie nastąpiła
Para do もう, ale z pułapką w budowie: zaprzeczeniem もう食べました nie jest まだ食べませんでした, tylko まだ食べていません — chodzi o stan trwający do teraz, a nie o przeszłość. Bez zaprzeczenia まだ znaczy „nadal”.
まだ + forma ていません (jeszcze nie); まだ + forma twierdząca (nadal)
Przykłady
- 宿題はまだ終わっていません。Zadania jeszcze nie skończyłem.Forma ていません, nie ませんでした — to jest najczęstszy błąd przy まだ.
- 父はまだ会社にいます。Tata jest jeszcze w firmie.Bez zaprzeczenia まだ znaczy „nadal”, a nie „jeszcze nie”.
- 宿題はまだ終わっていませんから、もう少し勉強します。Praca domowa jeszcze nie jest skończona, więc pouczę się trochę dłużej.まだ z negacją oznacza, że zadanie jeszcze nie jest skończone.
- 父はまだ新聞を読んでいますから、少し待ちます。Tata nadal czyta gazetę, więc chwilę poczekam.まだ pokazuje, że czytanie gazety trwa nadal.
- 兄は未だ寝ています。Brat nadal śpi.未だ czytamy tutaj まだ: czynność wciąż trwa. Nie jest to odczyt いまだ. Podstawowy zapis w kursie to まだ.
Skąd ten materiał
Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Kaname i przeszło jej przegląd treści.
App Store →Za darmo: cały poziom JLPT N5, bez limitu sesji i bez reklam. Wyższe poziomy w zakupie; analiza AI: kilka wywołań miesięcznie gratis.
- KanamePowtórki JLPT: N5 N4 N3 N2 N1
Zobacz też
- Odmiana czasownika japońskiego: tabela form ます, て, た, ない – wszystkie czternaście form czasownika w jednym miejscu