Keigo – japońska grzeczność w praktyce
Sytuacje z pracy oraz formy czczące i skromne – co powiedzieć i dlaczego akurat to.
Pierwszy dzień w nowej pracy: podchodzisz do kolegów przy biurkach
ですます plus utarta formuła お願いします — sama w sobie skromna (お〜する), ale codzienna i niczym się nie wyróżniająca. Zespół to nie klient: wariant z 申し上げます sięga po formę, która podnosi tego, do kogo mowa jest skierowana, i zbudowałaby dystans, którego nikt nie chciał.
Przykłady
- 田中です。よろしくお願いします。
Bliski kolega ze studiów, znacie się od pierwszego roku, pyta o obiad
Mowa zwykła, 普通体 — i to jest tu odpowiedź poprawna, mimo że cała ta sekcja nazywa się „rejestr”. Keigo byłoby wycofaniem się o krok: powiedziałoby „nie jesteśmy tak blisko”, choć nikt tego nie miał na myśli.
Przykłady
- うん、行く。
Kelner stawia kawę na stoliku
いたす zniża mówiącego wobec słuchacza, a お〜 kieruje czynność do gościa i jego podnosi — forma robi obie rzeczy naraz, więc należy do obu grup naraz (znak 兼 znaczy tu „oraz”: 謙譲語Ⅰ兼Ⅱ). Tak nazywa ją 敬語の指針, wytyczne japońskiego Urzędu do spraw Kultury z 2007 roku, na których opiera się ta aplikacja. W spisie kategorii takie formy stoją pod Ⅰ. Tak brzmi obsługa wobec gościa i to jest zdanie, które słychać w Japonii codziennie.
Przykłady
- お待たせいたしました。
Pytasz wykładowcę o termin oddania pracy
ですます plus すみません na wejściu. Dla relacji student–wykładowca to jest miara właściwa i nie trzeba więcej.
Przykłady
- すみません、締め切りはいつですか。
Pierwsze zdanie maila do klienta, z którym prowadzicie sprawę
Formuła otwierająca przy **trwającej** współpracy — w takiej korespondencji pisze się ją zawsze. Robi dwie rzeczy naraz: お世話になる podnosi tego, komu zawdzięczamy opiekę, czyli czytającego, a おります dokłada pokorę wobec niego samego. Jeżeli piszemy do kogoś po raz pierwszy, ta formuła nie pasuje — pierwszy list otwiera 突然のご連絡失礼いたします, czyli „przepraszam, że odzywam się bez uprzedzenia”.
Przykłady
- いつもお世話になっております。
Pierwszy tydzień w nowym dziale: prosisz o dokument kolegę, którego znasz od trzech dni
W firmie ます zostaje nawet wobec rówieśnika, a お願いします jest utartą, uprzejmą prośbą. Biuro jest 内 wobec świata, ale nie jest domem. Różnica wobec wariantu お願い申し上げます leży w 申し上げる, nie w samym お願い.
Przykłady
- これ、お願いします。
Odbierasz telefon w firmie
でございます to najwyższy stopień 丁寧語: podnosi ton wypowiedzi, nie osobę. Nazwa firmy nie jest tu zniżana — podniesiona jest cała wypowiedź wobec dzwoniącego.
Przykłady
- はい、山田商事でございます。
Starszy kolega z koła pyta o trening
先輩 dostaje ます i na tym koniec. Relacja jest bliska, ale nie równa — a to jest dokładnie miejsce ですます.
Przykłady
- はい、行きます。
Pytasz przechodnia o drogę
ですます i どちら zamiast どこ. Obcy człowiek na ulicy nie jest klientem — grzeczność ma być zwykła, nie zawodowa.
Przykłady
- すみません、駅はどちらですか。
Pytasz szefa o dokument — wewnątrz firmy
Wewnątrz firmy szef jest osobą wyższą i dostaje formę czczącą. **Ten sam szef wobec klienta jej nie dostanie**, bo wtedy stoi po naszej stronie granicy 内/外 — swoich i obcych — do której wracamy na poziomie 5.
Przykłady
- 部長はもうご覧になりましたか。
Wiadomość do siostry
Rodzeństwo to najgłębsze 内, jakie jest. Każde ます tutaj brzmiałoby jak kłótnia albo jak żart.
Przykłady
- 今どこ。
W sklepie prosisz sprzedawcę, żeby pokazał ci zegarek z gabloty
すみません、見せてもらえますか — ですます i もらえますか w zupełności wystarczą, to jest 丁寧語. 見せていただけますか, z 謙譲語 (formą, którą zniża się własne działanie), też jest poprawne i w sklepie zwyczajne; wadą jest dopiero piętrzenie skromności, a nie samo to, że mówi klient.
Przykłady
- すみません、この時計を見せてもらえますか。
Kolega z zespołu, starszy stażem i nie po imieniu, zaprasza na wyjście po pracy
すみません na wejściu i んです na końcu — grzeczność niesie tu 丁寧語. Powodu nie trzeba rozwijać: 都合が悪くて wystarczy i po japońsku właśnie tak się odmawia.
Przykłady
- すみません、その日はちょっと都合が悪くて、行けないんです。
いらっしゃる
raczyć pójść, przyjść albo gdzieś być — o drugiej stronie
いらっしゃる to forma czcząca od 行く・来る・いる. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 明日は何時にいらっしゃいますか。
おっしゃる
raczyć powiedzieć
おっしゃる to forma czcząca od 言う. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- お名前は何とおっしゃいますか。
なさる
raczyć zrobić
なさる to forma czcząca od する. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- ご注文はどうなさいますか。
ご覧になる
raczyć obejrzeć
ご覧になる to forma czcząca od 見る. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- この資料をご覧になりますか。
召し上がる
raczyć zjeść albo wypić
召し上がる to forma czcząca od 食べる・飲む. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 何を召し上がりますか。
くださる
raczyć dać albo zrobić coś dla mnie
くださる to forma czcząca od くれる. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- いつも手伝ってくださいます。
ご存じだ
raczyć wiedzieć, znać — o drugiej stronie
ご存じだ to forma czcząca od 知っている. Opisuje czynność drugiej strony i podnosi tę osobę. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- この店をご存じですか。
お休みになる
raczyć położyć się spać
お休みになる to forma czcząca od 寝る. To jest wzorzec お〜になる zastosowany do 休む, więc końcówka jest regularna. Zapamiętać trzeba sam czasownik: o czyimś śnie mówi się nie przez 寝る, tylko przez 休む.
Przykłady
- 何時にお休みになりますか。
伺う
udać się do kogoś albo o coś zapytać — o sobie
伺う to forma skromna od 行く・来る・聞く. Opisuje czynność własną i podnosi tego, **ku komu jest skierowana** — na tym polega 謙譲語Ⅰ. Bliźniak 参る (謙譲語Ⅱ) mówi o tej samej czynności, ale nie podnosi nikogo. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 明日、三時に伺います。
申し上げる
powiedzieć komuś, kogo się szanuje
申し上げる to forma skromna od 言う. Opisuje czynność własną i podnosi tego, **ku komu jest skierowana** — na tym polega 謙譲語Ⅰ. Bliźniak 申す (謙譲語Ⅱ) mówi o tej samej czynności, ale nie podnosi nikogo. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- お礼を申し上げます。
拝見する
obejrzeć z uszanowaniem — o sobie
拝見する to forma skromna od 見る. Opisuje czynność własną i podnosi tego, **ku komu jest skierowana** — na tym polega 謙譲語Ⅰ. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 資料を拝見します。
いただく
otrzymać, zjeść albo wypić — o sobie
いただく to forma skromna od もらう・食べる・飲む. Ta pozycja pyta o sens もらう, ten ze zdania przykładowego. Zniża własne przyjęcie rzeczy i przez to podnosi dawcę — dlatego jest to 謙譲語Ⅰ. Przy jedzeniu i piciu dawcy nie ma, więc nie ma też kogo podnieść: ta sama forma należy wtedy do 謙譲語Ⅱ, jak まいる i 申す.
Przykłady
- 部長に資料をいただきます。
お目にかかる
spotkać się z kimś wyżej postawionym
お目にかかる to forma skromna od 会う. Opisuje czynność własną i podnosi tego, **ku komu jest skierowana** — na tym polega 謙譲語Ⅰ. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 来週お目にかかります。
承る
przyjąć zamówienie klienta albo powierzone zadanie
承る to forma skromna od 聞く・引き受ける. Opisuje czynność własną i podnosi tego, **ku komu jest skierowana** — na tym polega 謙譲語Ⅰ. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- ご注文を承ります。
まいる
pójść albo przyjść — skromnie o sobie
まいる to forma skromna (丁重語) od 行く・来る. Opisuje czynność własną z pokorą **wobec rozmówcy**, ale nie podnosi nikogo, ku komu ta czynność idzie — na tym polega 謙譲語Ⅱ・丁重語. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- ただいままいります。
申す
powiedzieć, nazywać się — skromnie o sobie
申す to forma skromna (丁重語) od 言う. Opisuje czynność własną z pokorą **wobec rozmówcy**, ale nie podnosi nikogo, ku komu ta czynność idzie — na tym polega 謙譲語Ⅱ・丁重語. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 田中と申します。
いたす
zrobić — skromnie o sobie
いたす to forma skromna (丁重語) od する. Opisuje czynność własną z pokorą **wobec rozmówcy**, ale nie podnosi nikogo, ku komu ta czynność idzie — na tym polega 謙譲語Ⅱ・丁重語. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 準備はこちらでいたします。
おる
być, znajdować się — skromnie o sobie
おる to forma skromna (丁重語) od いる. Opisuje czynność własną z pokorą **wobec rozmówcy**, ale nie podnosi nikogo, ku komu ta czynność idzie — na tym polega 謙譲語Ⅱ・丁重語. Formy nie da się wyprowadzić z żadnej reguły — trzeba ją znać na pamięć.
Przykłady
- 明日は一日社におります。
存じる
wiedzieć, sądzić — skromnie o sobie
存じる to forma skromna (丁重語) od 知る・思う. Opisuje czynność własną z pokorą **wobec rozmówcy**, nikogo nie podnosząc — 謙譲語Ⅱ・丁重語. Gdy przedmiotem wiedzy jest osoba, którą się szanuje, forma jest inna: 先生を存じ上げております. 存じ上げる podnosi tę osobę i należy już do 謙譲語Ⅰ.
Przykłady
- ありがたく存じます。
Skąd ten materiał
Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Keigo i przeszło jej przegląd treści.
- Keigo: Grzeczność japońskaJapoński formalny do pracy
App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku
Nauka japońskiego
- Partykuły japońskie: は, が, を, に, で, へ – Partykuły, które niosą zwykłe japońskie zdanie, i role, w jakich stoją – z przykładami i tłumaczeniem.
- Mylące pary w japońskim: は czy が, もう czy まだ – Pary, które wyglądają wymiennie i nie są – przy każdym zdaniu sytuacja i powód, dla którego druga forma nie pasuje.
- Formy czasownika japońskiego: ます, て, た, ない – Formy z pierwszych dwóch etapów odmiany – co każda robi i kiedy się jej używa.
- Liczniki japońskie – jak liczyć ludzi, rzeczy i zwierzęta – Czym liczy się ludzi, cienkie przedmioty, książki i zwierzęta – z czytaniem, notą o wyjątkach i zdaniami przykładowymi.
- Japoński potoczny – skróty z anime i rozmowy – Skróty, które słychać na co dzień, każdy obok pełnej formy, z której powstał.