Wzorce grzecznościowe – keigo

〜ます — uprzejmy ton wobec słuchacza

ます nadaje wypowiedzi uprzejmy ton wobec rozmówcy. Nie wyróżnia wykonawcy: 飲のみます powiesz zarówno o sobie, jak i o drugiej osobie.

飲のむ bez ます jest gramatycznie poprawne, ale ma mniej uprzejmy ton. 召めし上あがります okazuje szacunek osobie, która pije. Samo 飲のみます nadaje uprzejmy ton wobec słuchacza, bez tego dodatkowego szacunku wobec wykonawcy.

ます nadaje wypowiedzi uprzejmy ton wobec słuchacza. Samo picie kawy nie jest przedstawione jako czynność wyróżniająca wykonawcę.

Przykłady

• 毎朝まいあさ、コーヒーを飲のみます。Codziennie rano piję kawę.

〜です — uprzejmy ton po rzeczowniku

です nadaje uprzejmy ton zdaniu typu „X jest Y”. Nie wyróżnia osoby, o której mówisz.

会社員かいしゃいんだ wobec nowo poznanej osoby może razić tonem. Uprzejmiejsze でございます także nie wyróżnia osoby; でいらっしゃいます służy do okazania szacunku osobie, o której mówisz.

Mówiący uprzejmie przedstawia swój zawód. です nadaje zdaniu uprzejmy ton, nie podnosi mówiącego.

Przykłady

• 私わたしは会社員かいしゃいんです。Jestem pracownikiem firmy.

〜でございます — uprzejmiejsze です

でございます to uprzejmiejsze です. Używasz go o rzeczach, miejscach i własnej stronie — nie wyróżnia żadnej osoby. O osobie, której okazujesz szacunek, stosujesz でいらっしゃいます; nie stosujesz go o sobie.

Typowe sytuacje to obsługa klienta i przedstawienie własnej strony: 合計ごうけいは千円せんえんでございます lub 山田やまだでございます. Gdy pytasz o osobę, której okazujesz szacunek: 田中たなか様さまでいらっしゃいますか.

Obsługa uprzejmie podaje kwotę. でございます jest uprzejmiejsze niż です i nie wyróżnia żadnej osoby.

Przykłady

• 合計ごうけいは千円せんえんでございます。Razem tysiąc jenów.

お〜になる — czynność drugiej osoby

Nauczyciel wyszedł na zebranie w innym budynku. Pytasz, o której wróci.

お + temat czasownika + になる opisuje czynność osoby, której okazujesz szacunek — nie własną. Temat to forma ます bez ます: 読よみます → 読よみ.

Wraca nauczyciel, któremu mówiący okazuje szacunek. Rama お〜になる opisuje czynność tej drugiej osoby.

Przykłady

• 先生せんせいは何時なんじにお帰かえりになりますか。O której godzinie nauczyciel wróci?

お〜する — własna czynność skierowana ku komuś

Pracownik pomaga gościowi przejść przez drzwi.

お + temat czasownika + する skromnie opisuje własne działanie skierowane ku osobie, której okazujesz szacunek. Temat to forma ます bez ます: 持もちます → 持もち.

Drzwi otwiera pracownik dla gościa. お〜する skromnie opisuje własną czynność skierowaną ku osobie, której okazuje szacunek.

Przykłady

• ドアをお開あけします。Otworzę Panu/Pani drzwi.

ご〜になる — czynność drugiej osoby

ご + rzeczownik sinojapoński + になる opisuje czynność osoby, której okazujesz szacunek. Zwykle używasz ご; niektóre utrwalone słowa wymagają お.

Rdzeń tworzy czasownik z する: 利用りようする, 説明せつめいする, 確認かくにんする. Stąd ご利用りようになる, ご説明せつめいになる, ご確認かくにんになる. Wyjątki お電話でんわになる i お約束やくそくになる trzeba zapamiętać osobno.

Plan sprawdza nauczyciel, któremu mówiący okazuje szacunek. 確認かくにん to słowo pochodzenia chińskiego; z する tworzy czasownik 確認かくにんする. ご〜になる podnosi osobę wykonującą tę czynność.

Przykłady

• 先生せんせいは予定よていをご確認かくにんになります。Nauczyciel sprawdzi plan.

ご〜する — własne działanie skierowane ku komuś

Sprzedawca pokazuje klientowi nowy produkt.

ご + rdzeń sinojapoński + する skromnie opisuje własne działanie skierowane ku osobie, której okazujesz szacunek. To odpowiednik お〜する dla rdzeni chińskich, np. ご案内あんない, ご連絡れんらく, ご説明せつめい.

Obsługa wyjaśnia klientowi sposób użycia. 説明せつめい to słowo pochodzenia chińskiego; z する tworzy czasownik 説明せつめいする. ご〜する skromnie opisuje własną czynność skierowaną ku klientowi.

Przykłady

• 使つかい方かたをご説明せつめいします。Wyjaśnię Panu/Pani, jak tego używać.

お＋和語わご — słowo rodzime

Przy pierwszym spotkaniu uprzejmie pytasz rozmówcę, w jakiej miejscowości mieszka.

お stoi tu przed rodzimym rzeczownikiem 住すまい. W お住すまい dotyczy miejsca zamieszkania rozmówcy i okazuje szacunek tej osobie. O funkcji お decyduje użycie: rzecz związana z osobą, której okazujesz szacunek — forma czcząca; własne działanie skierowane ku komuś — forma skromna; samo upiększenie słowa — 美化語びかご.

お住すまい okazuje tu szacunek rozmówcy przez jego miejsce zamieszkania. お手紙てがみを差さし上あげます skromnie opisuje własne działanie. お金かね i お酒さけ mogą jedynie upiększać słowo; samo お nie przypisuje rzeczy konkretnej osobie.

お住すまい dotyczy miejsca zamieszkania rozmówcy. お przed rodzimym słowem 住すまい okazuje tu szacunek tej osobie.

Przykłady

• お住すまいはどちらですか。Gdzie Pan/Pani mieszka?

ご＋漢語かんご — słowo pochodzenia chińskiego

Przed wieloma rzeczownikami pochodzenia chińskiego (漢語かんご), np. 家族かぞく, 住所じゅうしょ, 意見いけん, używa się ご: ご家族かぞく, ご住所じゅうしょ, ご意見いけん. Są utrwalone wyjątki z お, np. お電話でんわ, お時間じかん, お食事しょくじ.

Mówiący pyta o rodzinę rozmówcy. ご stoi tu przed rzeczownikiem pochodzenia chińskiego i okazuje szacunek osobie, z którą rodzina jest związana.

Przykłady

• ご家族かぞくは何人なんにんですか。Ile osób liczy Pana/Pani rodzina?

美化語びかご — upiększenie samego słowa

お w お酒さけ upiększa słowo. W tym przykładzie nie podnosi ani nie zniża żadnej osoby. Ta kategoria to 美化語びかご: uprzejmiejsze brzmienie samego słowa.

Wytyczne 敬語けいごの指針ししん wyodrębniają 美化びか語ご. Podręczniki włączają je także do form uprzejmych 丁寧ていねい語ご.

Mówiący opisuje własny zwyczaj. お upiększa słowo oznaczające alkohol; nie podnosi osoby mówiącej ani żadnego właściciela rzeczy.

Przykłady

• 私わたしはお酒さけを飲のみません。Nie piję alkoholu.

お〜いたす — własne działanie i formalna uprzejmość

Gość zostawia bagaż pod opieką obsługi hotelu.

お〜いたす łączy dwie funkcje: skromnie opisuje własne działanie wobec jego odbiorcy i dodaje uprzejmość wobec słuchacza. Pasuje do obsługi klienta i korespondencji; prywatnie może brzmieć sztucznie.

お〜する daje pierwszą funkcję, いたす drugą. 敬語けいごの指針ししん nazywa to 謙譲語けんじょうごⅠ兼けんⅡ.

お預あずかり skromnie opisuje przechowanie bagażu dla gościa i okazuje mu szacunek. いたします przedstawia własne działanie w sposób skromny i formalny wobec słuchacza.

Przykłady

• お荷物にもつをお預あずかりいたします。Przechowam Pana/Pani bagaż.