Przejdź do treści

Pary dźwięczne: き–し – onomatopeje japońskie

さらさら i ざらざら, きらきら i ぎらぎら – pięć par od き do し, w których 濁点 zmienia stan rzeczy, nie dźwięk.

きらきら · skrzyć się

Gwiazdy, krople rosy w słońcu.

Bezdźwięczne き rozdrabnia światło na punkciki i zostawia je miłym dla oka — ぎらぎら to ten sam blask wzmocniony tak, że wzrok się odwraca. ぴかぴか nie rozdrabnia światła na punkty: mówi o powierzchni wypucowanej, która odbija je równo (wyczyszczone buty), albo o świetle zapalającym się i gasnącym w całości (稲光がぴかぴか光る); きらきら to wiele punktów mieniących się naraz.

Przykłady

  • 夜空よぞらで小ちいさな星ほしがきらきらと輝かがやいている。Na nocnym niebie migoczą małe gwiazdy.
  • 小ちいさな水滴すいてきが朝日あさひを受うけてきらきらしている。Małe kropelki lśnią w porannym słońcu.

ぎらぎら · razić

Słońce w środku lata, rozgrzana jezdnia.

Dźwięczne ぎ nie powiększa światła, tylko je wzmacnia do granicy — od tego blasku odwraca się wzrok. きらきら zostaje przy punkcikach, które są miłe dla oka, a ぴかぴか mówi o czystej powierzchni odbijającej światło równo (wyczyszczone buty); ani jedno, ani drugie nie razi.

Przykłady

  • 夏なつの路面ろめんが一日いちにちじゅうぎらぎらと照てり返かえして暑あつい。Letnia jezdnia cały dzień razi odbitym żarem.
  • 真昼まひるの太陽たいようが、ぎらぎらと目めを射いる。Południowe słońce boleśnie razi w oczy.

くしゃくしゃ · być zmiętym, zgniecionym w garści

Zgnieciona kartka, rachunek zwinięty w kulkę.

Bezdźwięczne く mierzy siłę ręki: kartka ściśnięta w garści dostaje しわ i dalej jest kartką. Na sam zbiór zmarszczek, które zrobiły się same, mówi się しわしわ — nieprasowana koszula jest しわしわ, choć nikt jej nie zgniatał — a くしゃくしゃ mówi o czymś ściśniętym: najczęściej o kartce zmiętej w garści, ale tą samą drogą o twarzy zmarszczonej w śmiechu (くしゃくしゃの笑顔) i o skotłowanym nastroju. Wyroku w tym nie ma — twarz w śmiechu jest wręcz miła, a zmięty rachunek nikomu nie wadzi. Od ぐしゃぐしゃ dzieli je siła i to, co zostaje z kształtu: pomięta kartka dalej jest kartką (形は崩れずに) i da się ją rozprostować, a 強く押しつぶされて形が崩れる — czyli つぶれる — należy już do ぐしゃぐしゃ. Uwaga: samo くしゃくしゃする mówi się o nastroju (気分がくしゃくしゃする); twarz idzie przez にする i の (顔をくしゃくしゃにして笑う, くしゃくしゃの笑顔), a o kartce mówi się くしゃくしゃだ i くしゃくしゃになる, przed rzeczownikiem くしゃくしゃの (くしゃくしゃの紙の塊だ).

Przykłady

  • 伸のばしてみたが、メモはまだくしゃくしゃだ。Wygładzałem, ale kartka wciąż jest pomięta.
  • ポケットの中なかで手紙てがみがくしゃくしゃになっていた。List w kieszeni był cały pomięty.

ぐしゃぐしゃ · być zgniecionym na miazgę

Kartonowe pudło pod butem.

Dźwięczne ぐ nie zmienia czynności, tylko jej siłę: くしゃくしゃ zostawia zmarszczki, ぐしゃぐしゃ zgniata tak mocno, że kształt się rozpada (強く押しつぶされて形が崩れる). Dlatego wraca tu but, koło i ciężar, a nie same palce. Wielkości nie dokłada — 小さな紙をぐしゃぐしゃに丸める jest poprawne. Wilgoci też nie wnosi samo 濁点: ぐしゃぐしゃ bywa i mokre (雨で道がぐしゃぐしゃになる), i suche (ぐしゃぐしゃに潰れた車). O samym przemoczeniu mówi ぐっしょり — przesiąknięte do ostatniej warstwy, ale w niezmienionym kształcie; ぐしゃぐしゃ zawsze orzeka o kształcie, który się rozpadł. Uwaga: ぐしゃぐしゃする to co innego — rozmokłe chlupanie (靴の中がぐしゃぐしゃする) albo mętlik w głowie; o zgniecionym pudle mówi się ぐしゃぐしゃだ albo ぐしゃぐしゃになる.

Przykłady

  • 車くるまにひかれた箱はこは、形かたちも分わからずぐしゃぐしゃだ。Pudło pod kołami auta zmieniło się w miazgę.
  • 重おもい箱はこの下したのケーキは、形かたちのないぐしゃぐしゃの塊かたまりだ。Tort pod ciężkim pudłem to bezkształtna miazga.

くるくる · kręcić się zwinnie

Bączek, wiatraczek, szpulka.

Bezdźwięczne く robi obrót mały: koło mieści się w dłoni, a ぐるぐる zatacza obieg, który trzeba obejść. Bączek kręci się szybko dlatego, że jest mały, a nie dlatego, że brak mu 濁点 — tempa dźwięczność w tej parze nie zmienia.

Przykłady

  • 小ちいさな独楽こまが机つくえの上うえで速はやくくるくると回まわる。Mały bączek szybko wiruje na stole.
  • 小ちいさな糸巻いとまきが速はやくくるくると回まわっている。Mała szpulka szybko się kręci.

ぐるぐる · kręcić się w kółko

Diabelski młyn, dziesiąte okrążenie boiska.

Dźwięczne ぐ poszerza okrąg: kółko くるくる z dłoni robi się obiegiem, który trzeba obejść. Tempa nie zmienia — 目がぐるぐる回る jest szybkie. くらくら nie kręci niczym: to samopoczucie kogoś, komu świat wiruje w głowie, a nie ruch, który da się obejrzeć. うろうろ też nie zatacza koła — chodzi tam i z powrotem, bez planu i bez środka.

Przykłady

  • 大おおきな観覧車かんらんしゃが休やすまずぐるぐると回まわっている。Wielki diabelski młyn kręci się bez przerwy.
  • 大おおきな水車すいしゃが休やすみなくぐるぐると回まわり続つづける。Wielkie koło młyńskie kręci się bez wytchnienia.

さらさら · być suchym i gładkim — nie lepić się, sypać się

Suche włosy, sypki piasek, skóra po kąpieli, która już się nie klei (湯上がりの肌がさらさら); też szmer strumienia.

Bezdźwięczne さ zostawia powierzchnię gładką: dłoń przechodzi po niej bez zaczepienia. Różnicą wobec ざらざら jest to, CO czuje dłoń, a nie jak mocno — tam dłoń się zaczepia. すべすべ też jest gładkie, ale mówi o skórze, po której dłoń się ślizga, i o suchości nie orzeka nic; w dotyku さらさら jest zawsze suche i nic się w nim nie lepi — sypki piasek, włosy przelatujące przez palce, skóra po kąpieli, która już się nie klei (湯上がりの肌がさらさら) — a o samej gładkości, jak przy skórze niemowlaka, mówi się すべすべ; o strumieniu (小川がさらさら流れる) słowo mówi już nie o dotyku, tylko o lekkim, czystym szmerze wody. さわさわ nie jest w ogóle dotykiem, tylko cichym szelestem liści.

Przykłady

  • 乾かわいた髪かみが指ゆびの間あいだをさらさらとすり抜ぬける。Suche włosy przelatują między palcami.
  • 乾かわいた砂すなが指ゆびの間あいだからさらさらとこぼれる。Suchy piasek przesypuje się przez palce.

ざらざら · być szorstkim

Powierzchnia, po której nie chce się przesuwać dłoni.

Dźwięczne ざ zamienia gładkość w szorstkość: papier ścierny zamiast umytych włosów, więc さらさら i ざらざら stoją na dwóch końcach jednej osi. Tak to działa najczęściej — ale 濁点 jest silną tendencją, nie prawem, i część par zmienia zupełnie inną oś. Pozostali sąsiedzi różnią się nie stopniem, tylko tym, czego dotyczą: でこぼこ to nierówność na tyle duża, że widać ją okiem i rysuje kształt samej rzeczy (kamienny mur, podwórko), a ざらざら ziarno wyczuwalne opuszką na powierzchni skądinąd płaskiej; ごわごわ orzeka o sztywności ręcznika, który nie chce się zgiąć, a nie o jego ziarnie; かさかさ o cienkiej, przesuszonej skórze; がさがさ przede wszystkim o głośnym szeleście grubego papieru; じゃりじゃり o luźnych ziarenkach, które przesuwają się pod zębem albo w bucie, a nie o powierzchni.

Przykłady

  • 紙かみやすりは粗あらくて、触さわるとざらざらする。Papier ścierny jest szorstki w dotyku.
  • 粗あらいセメントの床ゆかは素足すあしで踏ふむとざらざらだ。Betonowa posadzka jest szorstka pod bosą stopą.

しとしと · mżyć cicho

Drobny deszcz, który pada i pada bez końca.

しとしと mówi, JAK pada: powoli, drobno, bez końca — i to „bez końca” odsuwa ぽつぽつ, które nazywa pierwsze pojedyncze krople na chodniku, jeszcze policzalne i jeszcze niepewne. ザーザー stoi po drugiej stronie: to ulewa, którą słychać przez zamknięte okno, a しとしと się nie słyszy. Z じとじと nie tworzy pary — tamto opisuje stan powietrza i nie da się nim padać (じとじと降る nie jest japońskie).

Przykłady

  • 細こまかい雨あめがやむ気配けはいもなくしとしとと降ふる。Drobny deszcz pada i nie zanosi się, by ustał.
  • 春はるの小雨こさめが夜よるまでしとしとと降ふり続つづく。Wiosenna mżawka siąpi aż do nocy.

じとじと · być parno-lepkim

Powietrze w porze deszczowej, przepocona koszula na plecach.

じとじと opisuje ciężką, parną wilgoć, która wisi w powietrzu i osiada na rzeczach — i tylko to. Samo padanie deszczu nazywa しとしと: drobny, cichy deszcz, który pada i pada bez końca (しとしとと雨が降る). Kryterium sprawdza się jednym zdaniem: しとしとと降る jest zwykłym japońskim, a じとじと降る nie jest — じとじと nie pada, tylko zostaje na skórze, na ścianach i na praniu. Dlatego to nie jest wzmocnione しとしと, tylko drugie słowo o wspólnym szkielecie kany.

Przykłady

  • 梅雨つゆのあいだじゅう、部屋へやがじとじとだ。Przez całą porę deszczową w pokoju jest wilgotno.
  • 汗あせで重おもいシャツがいつまでも乾かわかずじとじとする。Przepocona, ciężka koszula wciąż nie schnie.

Skąd ten materiał

Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.

App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku

Zobacz też

Nauka japońskiego