Pary dźwięczne – onomatopeje japońskie
Pary takie jak さらさら i ざらざら: to samo słowo bez 濁点 i z 濁点, i różnica stanu, którą robi sam znak dźwięczności.
さらさら · być gładkim i suchym
Włosy, piasek, strumień — sucho i gładko.
Bezdźwięczne さ zostawia powierzchnię gładką: dłoń przechodzi po niej bez zaczepienia. Różnicą wobec ざらざら jest to, CO czuje dłoń, a nie jak mocno — tam dłoń się zaczepia. すべすべ też jest gładkie, ale mówi o skórze, po której dłoń się ślizga, i o suchości nie orzeka nic; さらさら jest zawsze suche i sypkie (włosy, piasek, strumień), dlatego o skórze niemowlaka mówi się すべすべ. さわさわ nie jest w ogóle dotykiem, tylko cichym szelestem liści.
Przykłady
- 洗ったばかりの髪は乾いていて空気を含み、指を通すとさらさらする。Świeżo umyte włosy są suche i przewiewne — palce przechodzą przez nie bez oporu.
- 乾いて空気をよく含む滑らかな砂は、握っても固まらずに指の間からさらさらと落ちる。Suchy, przewiewny i gładki piasek nie zbija się w garści i przesypuje się między palcami.
ざらざら · być szorstkim
Powierzchnia, po której nie chce się przesuwać dłoni.
Dźwięczne ざ zamienia gładkość w szorstkość: papier ścierny zamiast umytych włosów, więc さらさら i ざらざら stoją na dwóch końcach jednej osi. Tak to działa najczęściej — ale 濁点 jest silną tendencją, nie prawem, i część par zmienia zupełnie inną oś. Pozostali sąsiedzi różnią się nie stopniem, tylko tym, czego dotyczą: でこぼこ to nierówność na tyle duża, że widać ją okiem i rysuje kształt samej rzeczy (kamienny mur, podwórko), a ざらざら ziarno wyczuwalne opuszką na powierzchni skądinąd płaskiej; ごわごわ orzeka o sztywności ręcznika, który nie chce się zgiąć, a nie o jego ziarnie; かさかさ o cienkiej, przesuszonej skórze; がさがさ przede wszystkim o głośnym szeleście grubego papieru; じゃりじゃり o luźnych ziarenkach, które przesuwają się pod zębem albo w bucie, a nie o powierzchni.
Przykłady
- 紙やすりの表面は硬くて粗くて、触るとざらざらする。Powierzchnia papieru ściernego jest twarda i szorstka — w dotyku czuć to od razu.
- 乾いたセメントの床は硬くて粗くて、素足で踏むとざらざらだ。Wyschnięta betonowa posadzka jest twarda i szorstka, i pod bosą stopą to czuć.
くるくる · kręcić się zwinnie
Bączek, wiatraczek, szpulka.
Bezdźwięczne く robi obrót mały: koło mieści się w dłoni, a ぐるぐる zatacza obieg, który trzeba obejść. Bączek kręci się szybko dlatego, że jest mały, a nie dlatego, że brak mu 濁点 — tempa dźwięczność w tej parze nie zmienia.
Przykłady
- 小さな独楽が机の上で、見ていて楽しくなるほど速くくるくると回っている。Mały bączek wiruje na stole tak szybko, że aż miło popatrzeć.
- 小さな糸巻きが毛糸を巻き取りながら、見ていて飽きないほど速くくるくると回っている。Mała szpulka nawija włóczkę i wiruje tak szybko, że nie sposób oderwać wzroku.
ぐるぐる · kręcić się w kółko
Diabelski młyn, dziesiąte okrążenie boiska.
Dźwięczne ぐ poszerza okrąg: kółko くるくる z dłoni robi się obiegiem, który trzeba obejść. Tempa nie zmienia — 目がぐるぐる回る jest szybkie. くらくら nie kręci niczym: to samopoczucie kogoś, komu świat wiruje w głowie, a nie ruch, który da się obejrzeć. うろうろ też nie zatacza koła — chodzi tam i z powrotem, bez planu i bez środka.
Przykłady
- 大きな観覧車が、朝から休まずぐるぐると回っている。Wielki diabelski młyn obraca się od rana bez chwili przerwy.
- 大きな水車が川の水を受けて休みなくぐるぐると回り続ける。Wielkie koło młyńskie bierze wodę z rzeki i kręci się bez wytchnienia.
きらきら · skrzyć się
Gwiazdy, krople rosy w słońcu.
Bezdźwięczne き rozdrabnia światło na punkciki i zostawia je miłym dla oka — ぎらぎら to ten sam blask wzmocniony tak, że wzrok się odwraca. ぴかぴか nie rozdrabnia światła na punkty: mówi o powierzchni wypucowanej, która odbija je równo (wyczyszczone buty), albo o świetle zapalającym się i gasnącym w całości (稲光がぴかぴか光る); きらきら to wiele punktów mieniących się naraz.
Przykłady
- 夜空で小さな星が明るく光ってきらきらと輝いている。Na nocnym niebie małe gwiazdy jasno migoczą.
- 小さな水滴が朝日を受けて明るく光ってきらきらしている。Małe krople rosy jasno lśnią w porannym słońcu.
ぎらぎら · razić
Słońce w środku lata, neon nocą.
Dźwięczne ぎ nie powiększa światła, tylko je wzmacnia do granicy — od tego blasku odwraca się wzrok. きらきら zostaje przy punkcikach, które są miłe dla oka, a ぴかぴか mówi o czystej powierzchni odbijającej światło równo (wyczyszczone buty); ani jedno, ani drugie nie razi.
Przykłady
- 真夏の太陽が、目を開けていられないほど朝から夕方まで休みなくぎらぎらと照りつける。Letnie słońce praży od rana do wieczora bez wytchnienia, tak że nie da się otworzyć oczu.
- 街の看板の光が、目を開けていられないほど夜じゅう消えずにぎらぎらしている。Światło ulicznego szyldu nie gaśnie przez całą noc i razi tak, że nie da się otworzyć oczu.
しとしと · mżyć cicho
Drobny deszcz, który pada i pada bez końca.
しとしと mówi, JAK pada: powoli, drobno, bez końca — i to „bez końca” odsuwa ぽつぽつ, które nazywa pierwsze pojedyncze krople na chodniku, jeszcze policzalne i jeszcze niepewne. ザーザー stoi po drugiej stronie: to ulewa, którą słychać przez zamknięte okno, a しとしと się nie słyszy. Z じとじと nie tworzy pary — tamto opisuje stan powietrza i nie da się nim padać (じとじと降る nie jest japońskie).
Przykłady
- 細かい雨が、やむ気配もなく朝からゆっくりしとしとと降っている。Drobny deszcz pada powoli od rana i nic nie zapowiada, żeby miał ustać.
- 春の細かい雨が、夜まで途切れずに屋根をぬらしながらゆっくりしとしとと降り続ける。Wiosenny drobny deszcz pada powoli aż do nocy, bez przerwy mocząc dach.
じとじと · być parno-lepkim
Powietrze w porze deszczowej, przepocona koszula na plecach.
じとじと opisuje ciężką, parną wilgoć, która wisi w powietrzu i osiada na rzeczach — i tylko to. Samo padanie deszczu nazywa しとしと: drobny, cichy deszcz, który pada i pada bez końca (しとしとと雨が降る). Kryterium sprawdza się jednym zdaniem: しとしとと降る jest zwykłym japońskim, a じとじと降る nie jest — じとじと nie pada, tylko zostaje na skórze, na ścianach i na praniu. Dlatego to nie jest wzmocnione しとしと, tylko drugie słowo o wspólnym szkielecie kany.
Przykłady
- 梅雨のあいだじゅう空気が重く、干した洗濯物が乾かないほどじとじとだ。Przez całą porę deszczową powietrze jest ciężkie i tak parne, że rozwieszone pranie nie chce wyschnąć.
- 汗を吸ったシャツが背中に張りつき、重く湿ったまま一日じゅう乾かずにじとじとする。Przepocona koszula przylgnęła do pleców i przez cały dzień nie chce wyschnąć — ciężka od wilgoci i lepka.
とろとろ · być gęstym i gładkim
Roztopiony ser, półpłynne żółtko.
Bezdźwięczne と trzyma gęstość lekką i jadalną — dźwięczne ど z tej samej pary robi z niej どろどろ, czyli błoto, którego się nie je. To nie jest też ぐつぐつ: tamto słowo nie mówi nic o gęstości, tylko o tym, że w garnku bulgocze (鍋がぐつぐつ煮える). Uwaga: とろとろする znaczy najczęściej „przysypiać, drzemać” (授業中にとろとろする) — o gęstniejącej potrawie mówi się とろとろになる albo とろとろと煮る.
Przykłady
- 溶けたチーズは水分を含んで柔らかく、口に運びたくなるほどとろとろだ。Roztopiony ser jest wilgotny i miękki, i tak kuszący, że aż chce się go zjeść.
- 割った半熟の卵から皿に広がった黄身は、水分を含んで柔らかく、そのまま飲みたくなるほどとろとろだ。Żółtko, które rozlało się po talerzu z przekrojonego jajka na miękko, jest wilgotne i miękkie — tak gęste i gładkie, że dałoby się je wypić.
どろどろ · być błotnistym
Ziemia po ulewie, buty po polu.
Dźwięczne ど dokłada ciężar i brud — ta sama gęstość, tylko już nie do jedzenia: とろとろ zostaje lekkie i jadalne (roztopiony ser), a どろどろ to błoto, którego się nie je.
Przykłady
- 雨で水を含んだ地面は重く、足を取られるほどどろどろだ。Nasiąknięta deszczem ziemia jest ciężka i grzęzną w niej nogi.
- 水を含んで重くなった土が、靴の底でどろどろしている。Nasiąknięta wodą, ciężka ziemia oblepia podeszwę.
たらたら · ściekać cienką strużką
Woda spod okapu, cieknący kran.
たらたら to nieprzerwana cienka strużka — woda spod okapu, woda z kranu, krew z rozciętej wargi. O pocie mówi się i 汗がたらたら, i 汗がだらだら, więc akurat pot nie odróżnia tych dwóch słów. Kapanie kropla po kropli to ぽたぽた, nie to słowo.
Przykłady
- 軒先から雨水が細く軽い筋になり、濡れた壁に線を引いて止まらずにたらたらと落ちていく。Woda deszczowa spływa spod okapu cienką, lekką strużką, znacząc linią mokrą ścianę, i nie chce przestać.
- 濡れた蛇口から水が細い筋になり、止まらずにたらたらと流れている。Z mokrego kranu woda schodzi cienką strużką i nie ustaje.
だらだら · ciągnąć się bez końca
Zebranie na trzy godziny.
Dźwięczne だ dokłada ciężaru i niechęci: たらたら zostaje przy cienkiej strużce, a 汗がだらだら流れる to dalej ciecz, tylko już za dużo jej i za długo. Stąd blisko do 会議がだらだら続く. Sąsiedzi mówią o czym innym: ぐずぐず to zarzut wobec człowieka, który nie może się zebrać (ぐずぐずするな), a だらだら opisuje samo zdarzenie, które się wlecze; ずるずる zawsze coś za sobą ciągnie — makaron wciągany z siorbaniem albo termin, który wciąż się przesuwa — a だらだら niczego nie ciągnie, po prostu trwa i nie chce się skończyć.
Przykłady
- 会議は重い空気のままゆっくり進み、三時間もだらだらと続いた。Zebranie wlokło się w ciężkiej atmosferze i ciągnęło trzy godziny.
- 重い議題が並んだ会議はゆっくりとしか進まず、午後じゅうだらだらしている。Zebranie z ciężkim porządkiem obrad ledwie posuwa się naprzód i wlecze się całe popołudnie.
はらはら · opadać pojedynczo
Łzy jedna za drugą, popiół z kadzidła.
はらはら to powolne opadanie drobnych rzeczy, jedna po drugiej — i tego uczy ta karta. ひらひら opisuje sposób ruchu jednej rzeczy, która obraca się w powietrzu (wstążka, chusteczka), a はらはら ciąg wielu, lecących jedna za drugą. ちらちら sypie z przerwami i nie chce się zebrać, jak drobny śnieg, który raz widać, raz nie. Uwaga: samo słowo ma dziś drugie, częstsze znaczenie i to ono chodzi z する: はらはらする znaczy „denerwować się, patrzeć z niepokojem” (試合を見ていてはらはらした) — i tu blisko mu do ひやひや, tylko ひやひや to strach o siebie, od którego robi się zimno na plecach, a はらはら niepokój widza o kogoś innego. To nie jest ta sama rzecz powiedziana inaczej — 涙がはらはらする nie jest japońskie. O opadaniu mówi się はらはらと散る, はらはらと落ちる, wyłącznie z と.
Przykłady
- 風のない庭で、小さな金木犀の花が軽く、ゆっくりはらはらと散り落ちる。W bezwietrznym ogrodzie drobne kwiatki osmantusa lekko i powoli opadają jeden za drugim.
- はさみが入るたび、短く切られた細い髪が軽く、ゆっくりはらはらと肩に落ちる。Przy każdym ruchu nożyczek krótko ścięte, cienkie włosy lekko i powoli opadają na ramię.
ばらばら · rozsypać się
Stłuczony talerz, rozpadający się model.
ばらばら to rozproszenie i rozpad na kawałki — 皿がばらばらになる, 意見がばらばら. Z はらはら nie tworzy pary: tam coś opada, tu coś przestaje być całością. ガシャン nie jest za to stanem, tylko jednym uderzeniem w ucho — brzdękiem tłuczonego szkła w chwili, gdy talerz uderza o podłogę; ばらばら nazywa to, co po nim zostaje.
Przykłady
- 硬い大きな皿が落ちて、すっかり割れてばらばらになった。Duży talerz z twardej porcelany spadł i rozprysł się doszczętnie.
- 硬くて大きな模型は崩れ、すっかりばらばらだ。Duży model ze sztywnego tworzywa rozpadł się i leży w kawałkach.
ほろほろ · kruszyć się delikatnie
Duszone mięso, ryba z pary.
Bezdźwięczne ほ trzyma kruszenie miękkie i pożądane — tak ma się rozpadać dobre mięso; ぼろぼろ mówi o rozpadzie, którego nikt nie chciał i którego się nie cofnie: o przetartych butach, nie o duszonej wołowinie.
Przykłady
- 長く煮込んだ肉は柔らかく、ねらいどおり口に入れた一瞬でほろほろと崩れた。Długo duszone mięso jest miękkie i — tak jak trzeba — rozpada się od razu w ustach.
- 柔らかく蒸した魚の身は食べごろで、箸を当てた一瞬でほろほろだ。Ryba ugotowana na parze jest w sam raz i rozpada się od jednego dotknięcia pałeczkami.
ぼろぼろ · być w strzępach
Torba po dziesięciu latach, przetarte buty.
Dźwięczne ぼ zamienia miłe kruszenie w zniszczenie: ほろほろ rozpada się tak, jak miało — duszone mięso pod widelcem — a ぼろぼろ tak, jak nie miało; to samo rozpadanie, tylko powolne i nieodwracalne.
Przykłady
- 十年使った鞄は表面が粗くなり、すっかりぼろぼろだ。Torba używana dziesięć lat wytarła się i jest w strzępach.
- 十年使った靴は、粗い布地がすっかりほどけてぼろぼろになった。W bucie noszonym dziesięć lat szorstka tkanina zupełnie się rozeszła.
くしゃくしゃ · być pomiętym
Zgnieciona kartka, rachunek zwinięty w kulkę.
Bezdźwięczne く mierzy siłę ręki: kartka ściśnięta w garści dostaje しわ i dalej jest kartką. Sam zbiór zmarszczek nazywa しわしわ — nieprasowana koszula jest しわしわ, choć nikt jej nie zgniatał — a くしゃくしゃ zawsze mówi o czynności, o czymś zmiętym w garści. Wyroku w tym nie ma — くしゃくしゃの笑顔 jest wręcz miłe, a zmięty rachunek nikomu nie wadzi; dopiero ぐしゃぐしゃ zgniata tak mocno, że kształt się rozpada. Uwaga: くしゃくしゃする to twarz i nastrój (顔をくしゃくしゃにして笑う, 気分がくしゃくしゃする); o kartce mówi się くしゃくしゃだ albo くしゃくしゃになる.
Przykłady
- メモ用紙は、指先で軽く握るだけでたやすくつぶれ、一度もんだだけで丸い塊になって、もうくしゃくしゃだ。Karteczka ustępuje bez oporu od samego lekkiego ściśnięcia w palcach i po jednym zgnieceniu jest już okrągłym kłębkiem — całkiem pomięta.
- 一度丸めただけの紙は、指で軽く押せばすぐへこむくしゃくしゃの塊で、机の上に転がっていても誰も気に留めない。Kartka zwinięta jednym ruchem jest pomiętą kulką, która ugina się od lekkiego naciśnięcia palcem, i nikt nie zwraca na nią uwagi, gdy leży na biurku.
ぐしゃぐしゃ · być zgniecionym na miazgę
Kartonowe pudło pod butem.
Dźwięczne ぐ nie zmienia czynności, tylko jej siłę: くしゃくしゃ zostawia zmarszczki, ぐしゃぐしゃ zgniata tak mocno, że kształt się rozpada (強く押しつぶされて形が崩れる). Dlatego wraca tu but, koło i ciężar, a nie same palce. Wielkości nie dokłada — 小さな紙をぐしゃぐしゃに丸める jest poprawne. Wilgoci też nie wnosi samo 濁点: ぐしゃぐしゃ bywa i mokre (雨で道がぐしゃぐしゃになる), i suche (ぐしゃぐしゃに潰れた車). O samym przemoczeniu mówi ぐっしょり — przesiąknięte do ostatniej warstwy, ale w niezmienionym kształcie; ぐしゃぐしゃ zawsze orzeka o kształcie, który się rozpadł. Uwaga: ぐしゃぐしゃする to co innego — rozmokłe chlupanie (靴の中がぐしゃぐしゃする) albo mętlik w głowie; o zgniecionym pudle mówi się ぐしゃぐしゃだ albo ぐしゃぐしゃになる.
Przykłady
- 段ボール箱が体重をかけて踏みつけられ、靴の下でつぶれて、もとの形が見分けられないほどすっかりぐしゃぐしゃだ。Kartonowe pudło, przydeptane całym ciężarem ciała, zgniotło się pod butem tak, że nie sposób już rozpoznać, jaki miało kształt.
- 重しの下で押しつぶされた紙束は、一枚ずつの見分けもつかないほど形が崩れ、すっかりぐしゃぐしゃの状態になった。Plik kartek przygnieciony ciężarkiem stracił kształt tak, że nie da się już odróżnić pojedynczych arkuszy.
Skąd ten materiał
Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.
- Onomatope: Dźwięki i wyrażeniaSłówka z mangi i anime
App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku
Zobacz też
- Udźwięcznienia – japoński potoczny – udźwięcznienia w mowie potocznej – ten sam znak 濁点 w skrótach, nie w onomatopejach