Zmęczenie i sen – onomatopeje japońskie
へとへと, くたくた, うとうと – sześć japońskich słów o zmęczeniu i zasypianiu, ze zdaniami przykładowymi.
くたくた · być wykończonym
Wiotkość ze zużycia: ciało, ale też rzecz, która straciła sprężystość.
Wiotkość siedzi w rdzeniu くた (jak w くたびれる „zmęczyć się, znosić się”), nie w samym bezdźwięcznym く. Ten sam rdzeń z 濁点 stoi w ぐったり, ale od くたくた różni je nie kreska, tylko postać: AっBり pokazuje ciało, które już opadło i widać to z zewnątrz, i wpina się przez する／と, a nie だ／になる. Stąd くたくたのシャツ i くたくたに煮る: tym samym słowem mówi się o znoszonej rzeczy, a へとへと o rzeczy nie powiesz nigdy.
Przykłady
- 着古したシャツは襟の張りがなくなり、洗っても二度と元に戻らず、もうくたくただ。Znoszona koszula straciła sztywność w kołnierzyku i po praniu nie wraca już do dawnego kształtu — jest kompletnie wykończona.
- 鍋の野菜を、箸で持ち上げると崩れるほどくたくたになるまで煮込んだ。Warzywa w garnku gotowałem tak długo, aż zupełnie zwiotczały i rozpadały się przy podnoszeniu pałeczkami.
へとへと · być wykończonym do cna
Wyczerpanie na samym końcu sił: jeszcze na nogach, ale na ostatnich.
Znak jest, pary nie ma: 濁点 daje べとべと, ale to osobne słowo — o lepkości, nie o zmęczeniu. Wyczerpanie niesie tu sama powtórzona postać ABAB. Ograniczone jest za to wpięcie: だ i になる, nigdy する — 彼はへとへとだった jest poprawne, 彼はへとへとする nie. Sąsiedni ぐったり mówi o ciele, które już opadło (力なく横たわる, うなだれる); dopóki stoisz i idziesz dalej, jest へとへと, a nie ぐったり.
Przykłady
- 引っ越しを手伝って疲れ、ガス欠になったようにエネルギーが空っぽなのに、足取りは乱れず、まだ立ったまま荷ほどきを続けていて、もうへとへとだ。Pomogłem przy przeprowadzce i zmęczyłem się tak, że energia wyczerpała mi się do zera jak paliwo w baku, a mimo to krok mi się nie chwieje i wciąż stoję i rozpakowuję rzeczy — jestem wykończony do cna.
- 子どもを一日中追いかけて疲れ、気力が底をついたのに足元がふらつくことはなく、座る間もなく動き続けて、へとへとになった。Cały dzień biegałem za dzieckiem; siły skończyły mi się do dna, a nogi i tak się pode mną nie chwiały — nie miałem kiedy usiąść i byłem ciągle w ruchu, aż wykończyłem się do cna.
うとうと · przysypiać
Sen, z którego co chwilę się wypada.
Postać ABAB znaczy tu „raz po raz” — zasypia się i budzi. Postać AっBり (ぐっすり) znaczyłaby sen przespany do końca. すやすや mówi o oddechu równym i spokojnym, czyli o śnie, który trwa; うとうと o śnie, który się rwie.
Przykłady
- 電車の揺れが心地よく、ゆっくり眠気が来て、夢うつつのままうとうとする。Kołysanie pociągu jest tak przyjemne, że powoli morzy mnie sen i odpływam w półśnie.
- 暖かい日差しの中、気持ちのいい眠気にゆっくり負け、何度も目を覚ましては夢うつつのままうとうとと船をこいだ。W ciepłym słońcu powoli uległem przyjemnej senności i raz po raz przysypiałem, kiwając nosem.
すやすや · spać spokojnie
Równy, cichy oddech śpiącego.
Bezdźwięczne す trzyma oddech równy i cichy. Sąsiadów rozdziela nie znak, tylko sen: うとうと się rwie, ぐっすり jest głębokie i przespane do końca, a すやすや o głębokości nie mówi nic — dlatego chodzi i przy śnie płytkim, byle oddech był równy. Samo słowo żyje przy czasowniku — すやすや眠る, nigdy すやすやする.
Przykłady
- 抱き上げればすぐ目を覚ますほど眠りは浅いのに、赤ちゃんは規則正しい寝息を立ててすやすやと眠っている。Śpi tak lekko, że obudzi się, gdy tylko wezmę je na ręce — a mimo to niemowlę oddycha równiutko i spokojnie śpi.
- 泣き疲れた子どもは、声をかければすぐ目を覚ますほど浅い眠りのまま、寝息の間隔が乱れずすやすやと眠っていた。Dziecko zasnęło zapłakane i spało tak lekko, że obudziłoby się od jednego słowa, a mimo to oddychało w równym rytmie i spokojnie spało.
よろよろ · iść na miękkich nogach
W nogach nie ma już siły i przy każdym kroku grozi upadek.
Pary dźwięcznej tu nie ma. Słownik opisuje to hasło jedną linijką — 力なく倒れそうになりながら歩くさま — i tyle w nim jest: chód ciała, z którego uszła siła. Nic o celu drogi; 酔ってよろよろと歩き回る jest zwykłym zdaniem. Dlatego よろよろ jest po prostu węższe od ふらふら: ふらふら bierze to samo, a do tego zawroty głowy (熱でふらふらする) i łażenie bez celu (目的もなくふらふらする), gdzie よろよろ już nie wchodzi.
Przykłady
- 疲れで足に力が残っておらず、今にも倒れそうなのに、一度も休まずにゆっくりよろよろと歩いて帰った。Ze zmęczenia nie zostało mi w nogach ani trochę siły i lada chwila bym upadł, a mimo to ani razu nie odpocząłem i powoli, na miękkich nogach, wróciłem do domu.
- 荷物の重みが肩に食い込んで足が疲れきり、一歩ずつしか進めず、それでも立ち止まらないままよろよろする。Ciężar bagażu wżyna mi się w bark, nogi mam zupełnie zmęczone i posuwam się krok po kroku — a mimo to nie przystaję i idę na miękkich nogach.
ぱんぱん · być napiętym do granic
Nogi albo brzuch tak nabrzmiałe, że zaraz pękną.
半濁点 daje napięcie do pełna i naprężoną powierzchnię. ばんばん z 濁点 byłoby waleniem, nie stanem.
Przykłady
- 観光で一日中歩いた疲れで、ふくらはぎがはち切れそうに張ってぱんぱんだ。Po całym dniu zwiedzania łydki napięły się tak, że zaraz pękną.
- 立ちっぱなしの仕事で、夕方には疲れた足がはち切れそうにぱんぱんになる。Praca na stojąco sprawia, że pod wieczór zmęczone nogi puchną do granic.
Skąd ten materiał
Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.
- Onomatope: Dźwięki i wyrażeniaSłówka z mangi i anime
App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku