Przejdź do treści

Zmęczenie i sen – onomatopeje japońskie

へとへと, くたくた, うとうと – sześć japońskich słów o zmęczeniu i zasypianiu, ze zdaniami przykładowymi.

くたくた · o rzeczy: sflaczeć, sprać się; o człowieku: zwiotczeć

Wiotkość po wysiłku, gotowaniu albo długim noszeniu: ciało, ale też rzecz, która straciła sprężystość.

Wiotkość siedzi w rdzeniu くた (jak w くたびれる „zmęczyć się, znosić się”), nie w samym bezdźwięcznym く. Ten sam rdzeń z 濁点 stoi w ぐったり, ale od くたくた różni je nie kreska, tylko postać: AっBり pokazuje ciało, które już opadło i widać to z zewnątrz, i wpina się przez する／と, a nie だ／になる. Wiotkość z rdzenia sięga też rzeczy — くたくたのシャツ, くたくたに煮る: tym samym słowem mówi się o znoszonej rzeczy, a へとへと o rzeczy nie powiesz nigdy.

Przykłady

  • 破やぶれはないが、シャツの張はりが抜ぬけてくたくただ。Koszula nie jest podarta, ale całkiem sflaczała.
  • 茹ゆですぎて、ほうれん草そうがくたくたになった。Przegotowałem szpinak i zupełnie zwiotczał.

へとへと · ledwo trzymać się na nogach ze zmęczenia

Wyczerpanie na samym końcu sił: jeszcze na nogach, ale na ostatnich.

Znak jest, pary nie ma: 濁点 daje べとべと, ale to osobne słowo — o lepkości, nie o zmęczeniu. Wyczerpanie niesie tu sama powtórzona postać ABAB. Ograniczone jest za to wpięcie: だ i になる, nigdy する — 彼はへとへとだった jest poprawne, 彼はへとへとする nie. Sąsiedni ぐったり mówi o ciele, które już opadło (力なく横たわる, うなだれる); dopóki stoisz i idziesz dalej, jest へとへと, a nie ぐったり.

Przykłady

  • 引ひっ越こしで疲つかれ、体力たいりょくを使つかい果はたしてへとへとだ。Przeprowadzka mnie wyssała — jestem wykończony.
  • 子守こもりに疲つかれ、気力きりょくも尽つきてへとへとになった。Zmęczony niańczeniem, wypompowałem się do cna.

うとうと · przysypiać

Sen, z którego co chwilę się wypada.

Postać ABAB znaczy tu „raz po raz” — zasypia się i budzi. Postać AっBり tego rdzenia to うっとり — i znaczy co innego: zachwyt, zapatrzenie, nie sen. Sen przespany do końca to osobne słowo, ぐっすり. すやすや mówi o oddechu równym i spokojnym, czyli o śnie, który trwa; うとうと o śnie, który się rwie.

Przykłady

  • 心地ここちよい眠気ねむけで、だんだんうとうとしてきた。Ogarnia mnie miła senność i stopniowo przysypiam.
  • 心地ここちよい午後ごご、何度なんどもうとうとと船ふねをこいだ。W przyjemne popołudnie raz po raz przysypiałem.

すやすや · spać spokojnie, równo oddychając

Równy, cichy oddech śpiącego.

Bezdźwięczne す trzyma oddech równy i cichy. Sąsiadów rozdziela nie znak, tylko sen: うとうと się rwie, ぐっすり jest głębokie i przespane do końca, a すやすや o głębokości nie mówi nic — dlatego chodzi i przy śnie płytkim, byle oddech był równy. Samo słowo żyje przy czasowniku — すやすや眠る, nigdy すやすやする.

Przykłady

  • 赤あかちゃんが規則正きそくただしい寝息ねいきですやすやと眠ねむる。Niemowlę śpi spokojnie, równo oddychając.
  • 子こどもがすやすやと寝息ねいきを立たてている。Dziecko śpi, oddychając spokojnie i równo.

よろよろ · iść na miękkich nogach

W nogach nie ma już siły i przy każdym kroku grozi upadek.

Pary dźwięcznej tu nie ma. Słownik opisuje to hasło jedną linijką — 力なく倒れそうになりながら歩くさま — i tyle w nim jest: chód ciała, z którego uszła siła. Nic o celu drogi; 酔ってよろよろと歩き回る jest zwykłym zdaniem. Dlatego よろよろ jest po prostu węższe od ふらふら: ふらふら bierze to samo, a do tego zawroty głowy (熱でふらふらする) i samą bezcelowość (目的もなくふらふらする) — o jednym i o drugim よろよろ nie mówi nic, bo orzeka wyłącznie o chodzie.

Przykłady

  • 疲つかれ果はてた足あしで、よろよろとゆっくり歩あるき続つづけた。Wykończony, brnąłem dalej powoli, chwiejnie.
  • 重おもい荷物にもつに疲つかれ、一歩一歩いっぽいっぽよろよろしながら進すすむ。Zmęczony bagażem, idę chwiejnie krok po kroku.

ぱんぱん · być napiętym do granic

Nogi albo brzuch tak nabrzmiałe, że zaraz pękną.

半濁点 daje napięcie do pełna i naprężoną powierzchnię. ばんばん z 濁点 byłoby waleniem, nie stanem.

Przykłady

  • 歩あるき疲つかれて、ふくらはぎが張はってぱんぱんだ。Nachodziłem się i łydki mam napięte do granic.
  • 立たち仕事しごとで疲つかれ、足あしがむくんでぱんぱんになる。Praca na stojąco męczy, a nogi puchną do granic.

Skąd ten materiał

Wszystko powyżej pochodzi z darmowej części aplikacji Onomatope i przeszło jej przegląd treści.

App Store →Aplikacja darmowa, z zakupem w środku

Nauka japońskiego